Vergi yönetimi yatırımcılar için orta/uzun vadede, özellikle yüksek faiz ortamında, portföy getirisini önemli ölçüde etkileyen bir unsur olmasına rağmen göz ardı edilmekte.
Proaktif vergi yönetimi sayesinde bir yatırım portföyünün vergi sonrası getirisine eklenen artı değerdir. Vergi yönetimi, brüt getiri ile yatırımcının cebine kalan net tutar arasındaki farkı (vergi yükünü) minimize etmeye odaklanır.
Türkiye bu konuda görece daha basit bir sisteme sahiptir. Birçok varlık sınıfında kaynakta vergilendirme esastır. Bu şekilde beyana tabi giderlerin az olması, vergi konusunu anlamayı da kolaylaştırır.
Türk fon piyasasını destekleyen en önemli unsurlardan biri yıllar içinde mevduat faizine karşı sahip olduğu stopaj avantajı olmuştu. 2020 yılına kadar TL mevduata göre %5, YP mevduata göre %10 avantaj varken fonlar açık bir şekilde daha avantajlıydı.
Daha sonraki düzenlemeler ile TL mevduat ve fonlar için stopaj eşitlendi ve buradaki direkt avantaj kayboldu. Hatta bono ve altın alımlarında sıfır olarak uygulanan stopaj, bu varlık sınıfı fonlarına %17,5 stopaj uygulanması ile tersine döndü. Bu tip fonların diğer avantajları devam etse de (likidite, profesyonel yönetim vb) vergi açısından bakıldığında yönetim ücreti ile birleşince fonlar için performans açısından “tırmanması zor” bir duvar yaratılmış oldu.
Bu şekilde yatırımcı için direkt bono almak veya altın hesabı yapmak vergisel açıdan daha avantajlı bir konuma gelebiliyor.
Avantaj üç fon kategorisinde devam ediyor:
Yabancı para cinsi vergilendirme Türk lirasının olası değer kaybı üzerinden vergilendirme riskinin yönetimi için çok önemlidir. Şöyle bir senaryo düşünün: Türk lirası fiyatlanan bir yabancı hisse fonu aldığınızı ve 1 yıl bu pozisyonu taşıdığınızı varsayalım.
Bu sürede endeksler hareket etmiyor ve hisselerin yabancı para cinsi fiyatları değişmiyor olsun. Ancak aynı sürede kurda %25 devalüasyon olduğunu varsayalım. Bu durumda dolar bazında fon fiyatı değişmese de, yatırımcı fonunu satmak istediğinde bu %25 “kar” olarak gözükür ve stopaj ödenmesi gerekir.
Böylece açılan pozisyon gün sonunda TL bazında artmış olsa da, USD bazında vergi kadar zarara dönmüş olur. Yüksek devalüasyon dönemlerinde bu etkinin görünürlüğü artar.
Sonuç olarak, yabancı para cinsi yabancı hisse fonlarının bireysel yatırımcı için gerek doğrudan alınmış gerekse Türk Lirası cinsi yabancı hisse yatırımı yapan fonlara göre belirgin bir vergi avantajı bulunabilir.
Eurobond fonlarına ise yatırımcının yatırım ufkuna ve likidite ihtiyacına göre bakılmalıdır. Yerleşik gerçek kişi için bu varlıkların getirisinin belli bir miktarı aşması durumunda beyan zorunludur. İtfaya kadar tutulursa yalnızca kuponlar üzerinden vergi verilir ve kur düzeltme katsayısı ile düzeltilir.
Bu sınır aşıldıktan sonra yatırımcı hangi gelir vergisi dilimine giriyorsa oradan vergilendirilir. Bu bakış açısı ile en yüksek gelir vergisi dilimi 2020 yılından beri %40’tır. Stopaj oranı olan %17,5 yatırımcı lehine çalışır. Ancak yatırımcı uzun dönemli düşündüğünde bu etkinin önemi azalabilir.
Hisse fonları için vergi avantajı temettülerin beyan zorunluluğuna tabi olmasından ve %10 stopaja tabi olmalarından gelir. Fon %0 stopaj ile size bütün kazanımlarını aktarır; bu da yönetim ücreti ve maliyetler düşüldükten sonra net dağıtım farkını belirler.
Son olarak atladığımız konu yabancı para repo fonlarıdır. Teoride bu fonlar yatırımcıya vergi avantajı sunmaya devam ediyor. Bu fonların karşılaştırma ölçütü olan döviz cinsi mevduat ile aralarında stopaj avantajı bulunur: %25 YP mevduat stopajı ile %17,5 fon stopajı arasındaki fark.
Ancak gerçek hayatta bu hesap, yönetim ücreti dahil edilmeden yapılmış bir karşılaştırmadır. Bu nedenle teoride söz edilen vergi avantajından pratikte “kesin” bir avantaj beklemek doğru olmaz.